bewoningsgeschiedenis

Aan de hand van archeologische onderzoeksresultaten is te herleiden dat de periode van meer permanente bewoning in de Alblasserwaard begint in de 11e eeuw. In de periode daarvoor vond de eerste bewoning plaats op Donken in de moerasgebieden door rondtrekkende kolonisten die leefden van de jacht en visserij. De ruige veenmoerassen in de Alblasserwaard werden in cultuur gebracht door verwijdering van de begroeiing en de aanleg van een afwateringssysteem.

In opdracht van de Graaf van Holland (Floris de Vijfde) en de Bisschop van Utrecht werden percelen grond (kavels) uitgegeven aan kolonisten om deze te ontginnen en geschikt te maken als landbouwgronden. Door het systeem van ontginning (slagenlandschap met uitwatering op de bestaande veenriviertjes) ontstonden de eerste nederzettingen in een lint langs deze riviertjes en op dijken aan de randen van de waard.

Voor het jaar 1200 komen al namen voor van Arkel, Hardinxveld, Langerak, Papendrecht en Sliedrecht. Ook de namen Gorinchem aan de Linge en Peursum aan de Giessen en Hoornaar kwamen toen al voor. Meer landinwaarts gelegen bewoningspunten komen later tot ontwikkeling, zoals bijvoorbeeld Molenaarsgraaf dat is gelegen aan de gegraven Graafstroom in de 2e helft van de 13e eeuw. De ontginning wordt rond 1270 als voltooid beschouwd. De omdijking van de Alblasserwaard was in 1277 een feit. In dat jaar droeg Floris de Vijfde het beheer en de verantwoordelijkheid over aan een dijkgraaf en dertien heemraden. Dit was de oprichting van het Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard (nu het Waterschap Rivierenlanden).


Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard (1277-1947)

Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard en de Landen van Arkel beneden de Zouwe (1947-1973)

Hoogheemraadschap Groot-Alblasserwaard (1973-1984)

De Nederwaard (?-1984)

De Overwaard (?-1984)

Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden (1984-2005)

Waterschap Rivierenland (2005-heden)

De nederzettingen (steden, dorpen en buurtschappen) zijn sindsdien nauwelijks meer veranderd.

steden en dorpen

De historische eenheid de Alblasserwaard wordt omgrensd door de gegraven Zederik en de rivieren de Linge, De Boven-Merwede, de Beneden-Merwede, de Noord en de Lek.  

De Alblasserwaard telde tot 1-1-1986 26 gemeenten (zie kaartje). Deze 26 gemeenten waren grotendeels terug te voeren tot de heerlijkheden en steden die tot aan de Franse Tijd (1795-1813) hebben bestaan.

Tot aan 1986 zijn nog enkele gemeenten samengevoegd:
– Hofwegen samengevoegd met Bleskensgraaf (1855)
– Laagblokland samengevoegd met Ottoland (1857)
– Peursum, Nederslingeland en Giessen-Nieuwkerk samengevoegd met Giessenburg (1957)

Per 1-1-1986 zijn de bestuurlijke eenheden (gemeenten) teruggebracht van 26 naar 10:

Overzichtskaart door B.H.J.N. Kooij
Plaats:Gemeente:
Oud-Alblas Graafstroom
WijngaardenGraafstroom
BleskengraafGraafstroom
MolenaarsgraafGraafstroom
BrandwijkGraafstroom
OttolandGraafstroom
GoudriaanGraafstroom
StreefkerkLiesveld
Groot-AmmersLiesveld
NieuwpoortLiesveld
LangerakLiesveld
GiessenburgGiessenlanden
SchelluinenGiessenlanden
HoornaarGiessenlanden
ArkelGiessenlanden
HoogbloklandGiessenlanden
NoordeloosGiessenlanden
Overzichtskaart door B.H.J.N. Kooij

Per 1-1-2013 zijn de gemeenten Graafstroom, Liesveld en Nieuw-Lekkerland samengevoegd in de gemeente Molenwaard.

huidige situatie:
Op 1-1-2019 zijn de gemeenten Molenwaard en Giessenland samengevoegd in de nieuwe gemeente Molenlanden, welke onder de provincie Zuid-Holland valt. In het oostelijk deel van de Alblasserwaard zijn de plaatsen Ameide, Meerkerk en Tienhoven overgegaan van de gemeente Zederik naar de gemeente Vijfheerenland, welke onder de provincie Utrecht valt.

De Alblasserwaard bestaat sinds 2019 uit zeven gemeenten: Alblasserdam, Gorinchem,  Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden, Papendrecht, Sliedrecht en Vijfheerenlanden. Bekijk hier een overzicht van alle plaatsen inclusief de buurtschappen op alfabet of op gemeente.

De gevolgen van de herindelingen betekende ook steeds nieuwe plaatsnaamborden bij het begin en het einde van de bebouwde kom in de kernen van de Alblasserwaard. Overzicht met plaatsnaamborden

plaatsnaambord Oud-Alblas
Plaatsnaambord Oud-Alblas voor de herindeling: gemeente Molenwaard
Plaatsnaambord Oud-Alblas
Plaatsnaambord Oud-Alblas na de herindeling: gemeente Molenlanden

het bestuur

Voor de Franse overheersing welke duurde van 1795 tot 1813 lag het bestuur van de dorpen in handen van schout en schepenen. Deze werden benoemd door de ambachtsheren van de heerlijkheden (heer van het dorp). Een heerlijkheid (1) was een bestuursvorm die de bepaalde rechten gaf. Tot de taken van de schout behoorden het optreden als openbaar aanklager, voorzitter bij rechtszittingen, opstellen van akten en dergelijke.
De heerlijkheden werden in de Nederlanden opgeheven na de Franse inval van 1795.

Enkele belangrijke heersers in ons gewest waren de graven van Holland (o.a. Graaf Floris Vijfde) en Zeeland en de bisschop van Utrecht (1076-1305), de heren van Arkel (1305-1419), Jacoba van Beieren, Filips van Bourgondiƫ, Karel de Stoute en Maria van Bourgondiƫ (1419-1477). Deze bekende namen zie je terugkomen in straatnamen in de kernen van de Molenlanden.

De huidige bestuursvorm van een gemeente bestaat uit het college van burgemeester en wethouders. Sinds 13-01-2020 is Theo Segers de burgemeester van de gemeente Molenlanden.



Bronnen:
Wikipedia, De Alblasserwaard (C.L. van Groningen)
Toelichting:
(1) Heerlijkheid:   https://nl.wikipedia.org/wiki/Heerlijkheid_(bestuursvorm)