gorinchem vestingwerken deel 1

Bastions 6, 5, en 4

De huidige vestingwerken in Gorinchem dateren uit de 15e eeuw. Van de oorspronkelijke 12 bastions zijn er nog 11 over. Een bastion is een vijfhoekige uitbouw in de vestingwal uitgevoerd in steen of aarde. Op oude landkaarten van Gorkum is de opbouw van een verdedigingswal met bastions goed te zien.

Ik begin de wandeling bij bastion 6. Hier is de Tolkazerne gevestigd welke dateert van 1598. Het gebouw werd eerst als Tolhuis gebruikt en later als kazerne. Vanaf de Tolkazerne loop ik in westelijke richting Bastion 6 op.

Tip: klik op de foto’s om ze in groot formaat te bekijken

Tolkazerne Gorinchem
Tolkazerne op het Bastion 6. Dit voormalige tolhuis werd in 1862 verbouwd tot kazerne.

Dan volgt een grote stenen muur welke vanaf de vestingwal door de Duiveltjesgracht naar de oude rivierdijk loopt. Zo’n muur wordt een Stenen Beer genoemd en diende om het waterpeil in de grachten van de vesting te beheersen en tevens om de stad te beschermen tegen aanvallen via deze waterwegen.

Stenen Beer in vestingstad Gorinchem
De Stenen Beer bij de Duveltjesgracht in Gorinchem gezien vanaf de oude rivierdijk Buiten de Waterpoort.
Stenen Beer in vestingstad Gorinchem
De Stenen Beer bij de Duveltjesgracht in Gorinchem gezien vanaf de vestingwal Bastion 5.

Vanaf de vestingwal in westelijke richting ligt de Vluchthaven. In deze haven bevindt zich een passantenhaven. De vluchthaven is ontstaan nadat een opening in de oude rivierdijk is gemaakt naar de rivier de Boven-Merwede. Deze opening was nodig voor de aanleg van het Merwedekanaal.

Passantenhaven Gorinchem
De Passantenhaven in Gorinchem gezien vanaf de vestingwal Bastion 5.

Op een heuvel welke aansluit op de vestingwal in Bastion 4 staat een een stuk geschut. Wanneer je deze heuvel -welke de Grote Bult wordt genoemd- op loopt heb je een mooi uitzicht over de vestingwal en de Vluchthaven.

Grote Bult met kanon
Kanon op heuvel bij de borstwering van de vestingwal in Gorinchem.
Kanon op grote bult in Gorinchem. Deze bult sluit aan op de borstwering van de vestingwal.

Bij de sluis aan de Kanselpoortweg staat een Caponniere. Dit is een bomvrije uitbouw in de vestingwal Bastion 3. Vanuit dit verdedigingswerk kon de toegang tot de bruggen in het Merwedekanaal en de coupures in de verdedigingswal met mitrailleurs onder vuur worden genomen.

Caponnière in Gorinchem
Deze Caponnière is een bomvrije uitbouw in de vestingwal van Gorinchem. Vanuit dit verdedigingswerk kon met mitrailleurs flankerend vuur worden gegeven.
De sluis bij de Kanselpoortweg in Gorinchem gezien vanaf de caponniere
Grote Merwedesluis met schutkolk
Merwedesluis bij Gorinchem.
Grote Merwedesluis in Gorinchem
Grote Merwedesluis in Gorinchem met op de achtergrond de Korte Brug over deze sluis.

De brug over de Merwedesluis geeft via de Kanselpoortcoupure toegang tot de stad. Lees meer…